Amatör Telsiz Sözlüğü — Terimler, Kısaltmalar ve Q Kodları · TA73

73

"En iyi dileklerimle" anlamında veda ifadesi — hem yazıda hem sesli iletişimde kullanılır. Amatör telsiz Mors kod defterlerinden gelen tarihi bir kısaltmadır.

88

"Sevgi ve öpücükler" anlamında, genellikle YL/OM arasında kullanılan daha samimi bir veda ifadesi (73'ün daha içten hali).

Activator / Hunter

POTA/SOTA gibi etkinliklerde sahadan yayın yapan (activator) ve onunla QSO yapan (hunter) taraflar.

Anten Tüneri (ATU)

Verici ile anten arasındaki empedans uyumsuzluğunu elektronik olarak düzelterek SWR'ı düşüren cihaz.

APRS

Automatic Packet Reporting System — konum, mesaj ve telemetri verisini paylaşmak için kullanılan dijital paket sistemi.

Balun

Dengesiz (unbalanced, koaksiyel besleme) ile dengeli (balanced, dipol gibi) sistemler arasında dönüşüm yapan, adını "balance-unbalance"dan alan aparat.

Besleme Hattı (Feedline)

Vericiyi antene bağlayan kablo — amatör telsizde genellikle koaksiyel kablo kullanılır.

Bobin (İndüktör)

Manyetik alan aracılığıyla enerji depolayan, akımdaki ani değişime direnç gösteren temel elektronik bileşen; birimi Henry.

Broadcast DXing

Uzak, zayıf veya nadir kısa dalga yayın istasyonlarını yakalamaya çalışma hobisi.

C4FM / System Fusion

Yaesu'nun geliştirdiği dijital ses protokolü; analog/dijital otomatik geçiş (AMS) özelliğiyle bilinir.

Cabrillo

Contest sonuçlarını organizatörlere göndermek için kullanılan standart log dosyası formatı.

CTCSS

Continuous Tone-Coded Squelch System — röleye erişim için gönderilen sürekli, duyulmayan alt-ses tonu.

CW

Continuous Wave — Mors koduyla haberleşme modu.

D-STAR

Icom öncülüğünde geliştirilen, ilk yaygın dijital sesli amatör radyo protokollerinden biri.

D/E/F Katmanları

İyonosferin farklı yükseklikteki katmanları — D katmanı gündüz düşük frekansları soğurur, F katmanı en yüksek frekansları yansıtarak en uzun mesafeli yayılımı sağlar.

Dalga Boyu (λ)

Bir sinyalin bir tam periyodunun kapladığı fiziksel mesafe; frekansla ters orantılıdır (λ[m] ≈ 300 / f[MHz]).

dB / dBm / dBi

Desibel bazlı ölçü birimleri — sinyal gücü (dBm) ve anten kazancı (dBi, izotropik antene göre) için kullanılır.

DCS

Digital-Coded Squelch — CTCSS'in dijital kodlu alternatifi.

Direktör / Reflektör / Driven Element

Yagi tipi antenlerde sinyali yönlendiren (direktör), yansıtan (reflektör) ve doğrudan beslenen (driven/aktif) elemanlar.

Direnç (Rezistör)

Akım akışını sınırlayan, Ohm cinsinden ölçülen en temel elektronik bileşen.

Diyot

Akımı yalnızca tek yönde geçiren, doğrultma ve sinyal işleme devrelerinde kullanılan yarı iletken bileşen.

DMR

Digital Mobile Radio — talkgroup tabanlı, dijital ses/veri iletim standardı.

DX

Uzak mesafe haberleşmesi veya uzak/nadir bir istasyon. "DX yapmak" = uzak istasyonlarla görüşmek.

DXCC

DX Century Club — ARRL'nin 100+ farklı "ülke" (DXCC entity) ile QSO yapan amatörlere verdiği köklü ödül programı.

DXpedition

Amatörlerin nadir/az aktif bir bölgeye (ülke, ada) özel olarak gidip geçici istasyon kurmasıyla yapılan sefer.

EchoLink

Amatör telsiz röle/istasyonlarını internet üzerinden birbirine bağlayan VoIP sistemi.

Elbug / Paddle

Elektronik CW anahtarlarında kullanılan çift kollu Mors gönderme aparatı.

Elmer

Yeni başlayan bir amatöre yol gösteren, mentorluk yapan deneyimli amatör.

Empedans (Ω)

Bir devrenin/hattın AC akıma gösterdiği toplam direnç; anten ve besleme hattı arasındaki empedans uyumu, verimli sinyal aktarımı için kritiktir.

ERP

Effective Radiated Power — anten kazancı dahil, gerçekte yayılan etkin güç.

Fist

Bir operatörün CW (Mors) gönderme tarzı/ritmi — her operatörün kendine özgü "el yazısı" gibidir.

FM

Frequency Modulation — VHF/UHF'te en yaygın sesli mod, röle sistemlerinin temeli.

Frekans Tahsisi

Belirli hizmetlere (yayın, denizcilik, havacılık vb.) uluslararası anlaşmalarla belirli bant aralıklarının ayrılması.

FT8

Zayıf sinyal koşullarında bile kısa, yapılandırılmış mesajlarla haberleşmeyi sağlayan popüler dijital mod.

Greyline

Dünyanın gündüz/gece sınırındaki alacakaranlık kuşağı — bu bölgede HF yayılımı genelde olağanüstü iyi olur.

Ham

Amatör telsizci için kullanılan yaygın İngilizce argo terim.

HF / VHF / UHF

High/Very High/Ultra High Frequency — sırasıyla kısa dalga, çok yüksek frekans (2m gibi) ve ultra yüksek frekans (70cm gibi) bantları.

Homebrew

Amatörün kendi yaptığı, ticari olmayan ekipman (anten, verici vb.).

Hotspot

İnternet üzerinden dijital ağlara (DMR/D-STAR/C4FM/YSF) bağlanmayı sağlayan küçük, kişisel köprü cihazı.

IARU

International Amateur Radio Union — dünya amatör radyo derneklerinin çatı örgütü.

IOTA

Islands On The Air — ada aktivasyonlarını ve avlarını takip eden uluslararası program.

ITU

International Telecommunication Union — uluslararası telekomünikasyon/frekans düzenleme kurumu.

Işın Genişliği (Beamwidth)

Yönlü bir antenin en güçlü sinyali verdiği açısal aralık; dar ışın genişliği yüksek yönlülük/kazanç anlamına gelir.

Kazanç (Gain, dBi/dBd)

Bir antenin sinyali belirli bir yönde ne kadar güçlendirdiğinin ölçüsü — dBi izotropik antene, dBd ise yarım dalga dipole göre kıyaslar.

Koaksiyel Kablo (Coax)

İç iletken ile dış örgülü iletken arasında yalıtım bulunan, RF sinyali düşük kayıpla taşımak için kullanılan standart kablo tipi.

Kondansatör (Kapasitör)

Elektrik yükünü elektrik alanında depolayan temel elektronik bileşen; birimi Farad.

Lid

Kötü/kaba operatör pratiği sergileyen kişi için kullanılan argo, olumsuz bir terim.

Line of Sight (LOS)

Görüş hattı — VHF/UHF sinyallerinin engelsiz doğrudan ulaşabildiği mesafe/rota.

Log

Yapılan tüm QSO'ların kaydedildiği defter/dosya — kağıt veya dijital olabilir.

Log Tutmak (Kayıt)

Dinlenen istasyonun frekansı, saati, sinyal kalitesi gibi bilgilerinin not edilmesi — SWL raporu göndermek için gereklidir.

MMDVM

Multi-Mode Digital Voice Modem — birden fazla dijital protokolü tek donanımda çalıştırabilen açık kaynak modem/hotspot yazılımı.

Multiplier

Contest puanını çarpan; genellikle farklı ülke/bölge/bant sayısı gibi çeşitlilik ölçütleri kullanılır.

Net

Belirli bir saatte, belirli bir frekansta düzenli olarak toplanan amatör grubu — TA73'te "çevrim" karşılığı.

Net Control

Bir net'i (çevrimi) yöneten, söz sırasını dağıtan operatör.

Numbers Station

Kısa dalgada şifreli sayı/harf dizileri yayınlayan, kökeni ve amacı çoğunlukla resmî olarak açıklanmamış gizemli istasyonlar.

Ohm Kanunu

Elektronikte temel yasa: Gerilim = Akım × Direnç (V=IR). Devre hesaplamalarının temelini oluşturur.

OM

"Old Man" — erkek amatör telsizciye hitap şekli (yaşla ilgisi yoktur).

Pileup

Nadir/popüler bir DX istasyonunu aynı anda çağıran çok sayıda istasyonun oluşturduğu yoğun trafik.

Polarizasyon

Elektromanyetik dalganın salınım yönü (dikey/yatay/dairesel) — verici ve alıcı antenlerin polarizasyonu uyuşmazsa sinyal kaybı olur.

POTA

Parks On The Air — milli park/koruma alanlarından yayın yapma (aktivasyon) ve bu istasyonları avlama (hunter) etkinliği.

Propagasyon Tahmini

HF yayılım koşullarının (SFI, K-index gibi uzay havası verilerine dayanarak) günlük/saatlik olarak tahmin edilmesi.

PSK31

Klavye ile gerçek zamanlı yazışma yapılan, dar bantlı bir dijital haberleşme modu.

PTT

Push-To-Talk — konuşmak için basılı tutulan verici düğmesi.

Q Faktörü

Bir rezonans devresinin ne kadar dar ve keskin çalıştığının ölçüsü — yüksek Q, dar bant genişliği ve düşük kayıp anlamına gelir.

QRL

"Frekans meşgul mu?" — bir frekansa geçmeden önce sorulur.

QRM

İnsan kaynaklı (başka sinyal/elektriksel gürültü) girişim.

QRN

Doğa kaynaklı parazit (örn. yıldırım/atmosferik gürültü).

QRO

Yüksek güçle çalışma — QRP'nin tersi.

QRP

Düşük güçle çalışma (genellikle ≤5W); aynı zamanda bir çalışma disiplini/hobi dalı.

QRT

Yayını/vericiyi kapatmak, faaliyeti bitirmek.

QRU

"Başka bir mesajınız var mı?" — genellikle "hayır, QRU" şeklinde yanıtlanır.

QRV

Hazır olmak/yayına/göreve hazır olmak.

QRX

Kısa süre bekleyin / birazdan tekrar çağıracağım.

QRZ

"Kim çağırıyor?" — frekansı dinlerken kimin sizi çağırdığını sormak için.

QSB

Sinyal gücünün inip çıkması (fading), genellikle iyonosferik nedenlerle.

QSK

Tam çift yönlü (break-in) CW çalışma — verici duraklarken anlık alıcıya geçiş.

QSL

Alındı/teyit onayı. Ayrıca görüşmeyi belgeleyen kartın da adı ("QSL kartı").

QSO

İki istasyon arasındaki doğrudan haberleşme/görüşme.

QSP

Bir mesajı başka bir istasyona iletmek/röle etmek.

QSY

Başka bir frekansa geçmek.

QTC

İletilecek/aktarılacak mesaj sayısı veya mesajın kendisi.

QTH

İstasyonun bulunduğu yer/konum. "QTH nedir?" = "neredesiniz?"

Rag Chew

Uzun, gündelik sohbet tarzı görüşme — kısa/resmi bir QSO'nun zıttı.

Reflector / Bridge

Farklı dijital ağları veya sunucuları birbirine bağlayan merkezi köprü sistemi.

Repeater Offset

Röleye giriş (TX) ve çıkış (RX) frekansları arasındaki sabit fark (örn. 2m'de -600 kHz, 70cm'de -7.6 MHz gibi).

Rezonans

Bir antenin/devrenin belirli bir frekansta en verimli ve en düşük SWR ile çalıştığı durum.

Rig

Telsiz cihazının/istasyonun genel adı (verici-alıcı).

RST

Readability-Strength-Tone: sinyal raporlama sistemi (Okunabilirlik 1-5, Güç 1-9, Ton 1-9 [CW için]).

RTTY

Radio Teletype — telsiz üzerinden dijital yazışmanın en eski biçimlerinden biri.

RX / TX

Receive (alım) / Transmit (gönderim) — alıcı ve verici frekans/fonksiyonlarını belirtir.

Selective Fading

Bir sinyalin farklı frekans bileşenlerinin iyonosferde farklı derecede sönümlenmesi — özellikle AM yayınlarda seste bozulmaya yol açar.

Serial Number

Contest'lerde her QSO'ya sırayla verilen, karşı tarafa bildirilen ardışık numara.

Shack

Amatörün istasyonunu kurduğu oda/köşe.

Silent Key (SK)

Vefat etmiş bir amatör telsizci için kullanılan saygı ifadesi.

SINPO Kodu

Kısa dalga dinleyicileri arasında yaygın sinyal raporlama sistemi: Signal (güç), Interference (girişim), Noise (gürültü), Propagation (yayılım istikrarı), Overall (genel değerlendirme) — her biri 1-5 arası puanlanır.

Sked (Schedule)

Önceden planlanmış, belirli bir saat ve frekansta gerçekleşecek özel bir dinleme/yayın buluşması.

Skip / Sıçrama

Radyo sinyalinin iyonosferden yansıyarak ufuk ötesine ulaşması.

Skip Zone (Sessiz Bölge)

Yer dalgasının ulaştığı nokta ile iyonosferden yansıyan gök dalgasının (skywave) geri düştüğü nokta arasında sinyalin hiç duyulmadığı halka şeklindeki bölge.

Smith Chart

Empedans ve yansıma katsayısını görselleştirmek, anten/hat uyumlamasını analiz etmek için kullanılan grafik araç.

SOTA

Summits On The Air — dağ zirvelerinden yayın yapma etkinliği.

Split (çalışma)

Vericinin ve alıcının farklı frekanslarda çalıştırılması — genellikle pileup yönetmek için DX istasyonu tarafından kullanılır.

SSB

Single Sideband — HF'te en yaygın sesli haberleşme modu (Üst/Alt yan bant, USB/LSB).

Straight Key

Geleneksel, tek kollu basit Mors anahtarı.

SWR

Standing Wave Ratio (Duran Dalga Oranı) — anten/hat uyumunu gösteren, 1:1'e ne kadar yakınsa o kadar iyi olan değer.

Talkgroup (TG)

DMR ağında birden fazla röle/kullanıcıyı aynı sanal kanalda buluşturan grup kimliği.

Topraklama (Ground/Earth)

Elektrik güvenliği ve bazı anten tiplerinde (vertical gibi) verimlilik için gereken referans/dönüş yolu.

Trans-Atlantik/Pasifik DX

Okyanus ötesinden gelen, genellikle zayıf ve zor yakalanan yayın istasyonlarını dinleme/loglama.

Transistör

Sinyali yükseltmek veya elektronik anahtar olarak kullanmak için kullanılan, modern elektroniğin temel yapı taşı olan yarı iletken bileşen.

Utility DXing

Yayın dışı (denizcilik, hava trafiği, askeri, meteoroloji vb.) telsiz sinyallerini dinleme/takip etme.

VFO

Variable Frequency Oscillator — cihazın ayarlanabilir frekans osilatörü/kanal seçici.

WAS

Worked All States — ABD'nin 50 eyaletinin tamamıyla QSO yapmayı hedefleyen ödül programı.

WebSDR

İnternet üzerinden, uzaktaki gerçek bir alıcıyı tarayıcıdan kontrol edip canlı dinleme imkânı sunan sistem.

Yansıma Katsayısı

Bir hat üzerinde vericiye geri yansıyan sinyalin oranı; SWR değeriyle doğrudan matematiksel ilişkilidir.

YL

"Young Lady" — kadın amatör telsizciye hitap şekli.

Ön-Arka Oranı

Yönlü bir antenin ön yönü ile arka yönü arasındaki sinyal gücü farkı (dB); istenmeyen yönlerden gelen girişimi azaltmada önemlidir.

İyonosfer

Atmosferin, HF sinyallerini yansıtarak ufuk ötesi (uzun mesafe) yayılımını mümkün kılan üst katmanı.